ఆదర్శాల బాట.. రాజీలేని పోరాటం: కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ
★ హైదరాబాద్ విముక్తి పోరులో కీలక ఘట్టం
★ శాసనసభ్యుడిగా, మంత్రిగా ప్రజాసేవ
★ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం కోసం మంత్రి పదవి కి రాజీనామా అస్త్రం
★ ఉక్కు సంకెళ్లను తెంచుకున్న ఉద్యమ చైతన్యం
★ అధికార ఆశలకు లొంగని నిక్కచ్చి సిద్ధాంతం
★ తెలంగాణ ఉద్యమాల నిలయం 'జలదృశ్యం'
★ తుదిశ్వాస వరకు సమరమే... అమరమైన బాపూజీ ఆశయాలు
తెలంగాణ ఉద్యమ పితామహుడిగా, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా, నిబద్ధత గల ప్రజా నాయకుడిగా చరిత్రలో నిలిచిన మహనీయుడు ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ. పదవుల కంటే సిద్ధాంతాలకు, స్వార్థం కంటే ప్రజా ప్రయోజనాలకు విలువిచ్చిన నిస్వార్థ ప్రజా సేవకుడు ఆయన.
కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ 1915 సెప్టెంబర్ 27న ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా (ప్రస్తుత మంచిర్యాల జిల్లా) వాంకిడి గ్రామంలో పద్మశాలి కుటుంబంలో జన్మించారు. ప్రాథమిక విద్యను ఆసిఫాబాద్‌లో పూర్తి చేసి, ఉన్నత విద్య కోసం హైదరాబాద్ వెళ్లారు. న్యాయశాస్త్రం (Law) అభ్యసించి న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ ప్రారంభించారు. లక్ష్మణ్ బాపూజీ విద్యార్థి దశ నుంచే జాతీయోద్యమం వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. 1942లో గాంధీజీ పిలుపునిచ్చిన క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. నిజాం సర్కార్, రజాకార్ల అకృత్యాలకు వ్యతిరేకంగా హైదరాబాద్ సంస్థాన విముక్తి పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. నిజాంపై బాంబు విసిరిన కేసులో విప్లవ వీరుడు నారాయణరావు పవార్‌కు ఉరిశిక్ష పడకుండా న్యాయవాదిగా వాదించి శిక్షను రద్దు చేయించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. మహాత్మా గాంధీ బోధనలను, సిద్ధాంతాలను త్రికరణశుద్ధిగా ఆచరించడం వల్ల ప్రజలు ఆయనను ఆప్యాయంగా "బాపూజీ" అని పిలిచేవారు. బాపూజీ హైదరాబాద్ రాష్ట్ర శాసనసభకు, ఆ తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు పలుమార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు. 1952లో ఆసిఫాబాద్ నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొందారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన తర్వాత డిప్యూటీ స్పీకర్‌గా, కార్మిక, సమాచార, చేనేత శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు. 1969లో ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడిన తొలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ పాత్ర అత్యంత సాహసోపేతమైనది, నిర్ణయాత్మకమైనది. ఉద్యమం పట్ల చిత్తశుద్ధితో అధికార పదవిని గడ్డిపోచలా విసిరికొట్టి ప్రజా పక్షాన నిలిచిన అరుదైన రాజకీయ నాయకుడు ఆయన. 1956లో కుదిరిన పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ఉల్లంఘనకు గురికావడం వల్ల తెలంగాణ ప్రజల్లో, ముఖ్యంగా యువత మరియు ఉద్యోగులలో తీవ్ర అసంతృప్తి మొదలైంది. ముల్కీ నిబంధనలు అమలు కాకపోవడం, తెలంగాణ నిధులు ఇతర ప్రాంతాలకు మళ్లించబడటం, విద్యార్థులకు ఉద్యోగావకాశాలు దక్కకపోవడం వంటి కారణాలతో 1969 జనవరిలో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ విద్యార్థుల నాయకత్వంలో ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. విద్యార్థులు, ఉద్యోగులపై అప్పటి కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి ప్రభుత్వం తీవ్ర నిర్బంధాన్ని, పోలీసు కాల్పులను ప్రయోగించింది. వందలాది మంది విద్యార్థులు అమరులయ్యారు. ఆ సమయంలో బాపూజీ కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి మంత్రివర్గంలో సమాచార, కార్మిక శాఖల మంత్రిగా కొనసాగుతున్నారు. ప్రభుత్వం తెలంగాణ సమస్యను పరిష్కరించకపోగా, అణచివేత ధోరణిని అవలంబించడాన్ని ఆయన తీవ్రంగా నిరసించారు. తెలంగాణకు జరుగుతున్న అన్యాయాలను ఎత్తిచూపుతూ, ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఏర్పాటు మాత్రమే దీనికి ఏకైక పరిష్కారమని స్పష్టం చేస్తూ ముఖ్యమంత్రికి రాజీనామా లేఖ సమర్పించారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం అధికారంలో ఉన్న మంత్రి పదవిని త్యజించిన మొట్టమొదటి నాయకుడిగా కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ నిలిచారు. ఈ సాహసోపేతమైన నిర్ణయం అప్పటి విద్యార్థులు, యువతకు కొండంత మనోధైర్యాన్ని ఇచ్చింది. కాంగ్రెస్ అధిష్టానం తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నప్పటికీ, ఆయన 1969 మే నెలలో సమాంతరంగా తెలంగాణ ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ (TPCC)ని స్థాపించి, దానికి అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ప్రధానంగా విద్యార్థులు, ఉద్యోగులకే పరిమితమైన ఉద్యమానికి బాపూజీ రాజకీయ గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టారు. కాంగ్రెస్‌లోని ఇతర తెలంగాణ ప్రజాప్రతినిధులను ఏకతాటిపైకి తెచ్చేందుకు కృషి చేశారు. డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి నేతృత్వంలోని 'తెలంగాణ ప్రజా సమితి'తో కలిసి సమ్మెలు, బంద్‌లు, శాంతియుత నిరసనలను ఉధృతం చేశారు. ఉద్యమాన్ని ఉధృతం చేస్తున్నందుకు ప్రభుత్వం బాపూజీపై తీవ్ర నిర్బంధ చర్యలు చేపట్టింది. ఉద్యమ నాయకత్వాన్ని బలహీనపరిచేందుకు బాపూజీతో పాటు మర్రి చెన్నారెడ్డి తదితరులను ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్ (PD) యాక్ట్ కింద అరెస్టు చేసి జైలుకు తరలించారు. జైలు జీవితాన్ని అనుభవించినా, బెదిరింపులు ఎదురైనా ఆయన తెలంగాణ వాదం నుంచి వెనకడుగు వేయలేదు. 1971 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో తెలంగాణ ప్రజా సమితి అత్యధిక స్థానాలు గెలుచుకున్నప్పటికీ, అనంతర పరిణామాలలో ఇందిరా గాంధీతో సంప్రదింపులు జరిపి టి.పి.ఎస్ కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైంది. కానీ పదవుల కోసం లేదా ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గి రాజీపడటానికి బాపూజీ నిరాకరించారు. విలీనాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తూ, సమగ్ర తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన జరిగే వరకు పోరాడాలని చివరి వరకు నిలబడ్డారు. 1969 నాటి కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ రాజీనామా, త్యాగం తరువాతి కాలంలో 2001లో ప్రారంభమైన మలిదశ ఉద్యమానికి ఒక బలమైన నైతిక పునాదిగా, స్ఫూర్తిగా నిలిచింది. కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ కేవలం రాజకీయ నాయకుడే కాదు, సామాజిక సంస్కర్త. చేనేత కార్మికుల హక్కుల కోసం దేశవ్యాప్త పోరాటాలు నిర్వహించారు. హైదరాబాద్ కేంద్రంగా సహకార రంగంలో చేనేత రంగాన్ని బలోపేతం చేసేందుకు కృషి చేశారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ మరియు అణగారిన వర్గాల రిజర్వేషన్ల సాధన కోసం, వారి రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కోసం జీవితాంతం గళమెత్తారు. వృద్ధాప్యంలో కూడా ఆయన తెలంగాణ కాంక్షను వీడలేదు. హుస్సేన్‌సాగర్ ఒడ్డున ఉన్న తన నివాసం 'జలదృశ్యం' తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు, మేధావులకు ప్రధాన వేదికగా నిలిచింది. 2001లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆర్ఎస్) ఆవిర్భావ సభ కూడా ఈ జలదృశ్యం ప్రాంగణంలోనే జరిగింది. 96 ఏళ్ల వయసులో కూడా ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం 7 రోజుల పాటు నిరాహార దీక్ష చేసి తన నిబద్ధతను చాటుకున్నారు. 2012 సెప్టెంబర్ 21న తన 97వ ఏట కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ కన్నుమూశారు. ఆయన నిస్వార్థ సేవలను గౌరవిస్తూ తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర ఉద్యాన విశ్వవిద్యాలయానికి "శ్రీ కొండా లక్ష్మణ్ తెలంగాణ ఉద్యాన విశ్వవిద్యాలయం" అని నామకరణం చేసింది. ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 27న ఆయన జయంతిని ప్రభుత్వం అధికారికంగా నిర్వహిస్తోంది. ఆదర్శాలు, పోరాటం, త్యాగమే ఊపిరిగా బతికిన ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ జీవితం నేటి విద్యార్థి, యువతకు, రాజకీయ నేతలకు మరియు ప్రజాప్రతినిధులకు ఎల్లప్పుడూ స్ఫూర్తిదాయకం.
జోహార్ కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ!అమరవీరుల త్యాగాలు చిరస్మరణీయం!!
– ఆర్.ఎన్.ఆర్. అక్షర జ్వాల✍️
